Boksmatch in de Sunshine State

Primaries hebben de neiging om uit te monden in een duel tussen een frontrunner en zijn alternatief. Hoewel tien dagen geleden alles er nog op wees dat 'Anything But Romney' zou uitdraaien op 'Romney Wins Everything', is het toch weer prijs. Romney won niet drie op een rij maar een van de drie. Newt Gingrich stond voor de tweede keer al in deze campage op uit de doden en klopte Romney in South Carolina. En hoe.

40 procent van de stemmen, tegenover 28 procent voor Romney, is een klinkende zege. Een die zwaar aankomt bij de campagne van Mitt, die stilaan dacht hij dat hij de onvermijdelijke genomineerde zou worden. Extra pijnlijk voor Romney is dat hij door Gingrich geklopt werd in zo goed als elke demografische groep, zelfs die delen van de bevolking waarvan iedereen dacht dat ze de achterban van Romney waren.

Gingrich bleek zowaar populairder onder vrouwen, en dat in de week waarin zijn tweede echtgenote het verhaal ophing dat Gingrich haar ooit om een open huwelijk had gevraagd. (Zodat hij niet hoefde te kiezen tussen haar en zijn peroxide blonde maîtresse Callista. Dat deed hij uiteindelijk wel, Callista werd zijn derde vrouw.)

De vraag op ieders lippen is of Gingrich diezelfde stunt kan herhalen in Florida op dinsdag. Door het momentum van South Carolina schiet hij meteen ook hoger in de peilingen van de Sunshine State. Donderdag kan hij nog eens doen wat hij het liefst doet en het best in is: debatteren. Deze keer met publiek, want in het debat van afgelopen maandag kwam hij amper uit de verf omdat de toeschouwers strikte instructies hadden gekregen om kalm te blijven. Gingrich had niemand om op te jutten. (Romney kon daardoor winnen op punten - maar dat is iedereen al vergeten.) Bovendien heeft de rijke familie uit Las Vegas die hem (of beter, zijn Super Pac) 5 miljoen dollar toestopte om negatieve advertenties over Romney te verspreiden, dat bedrag ondertussen verdubbeld.

Dat heeft Gingrich broodnodig want Florida is andere koek dan South Carolina. De staat is gigantisch en veel moeilijker te bespelen dan de drie vorige. Met handen schudden alleen komen de vier overblijvers er niet, in Florida draait alles om de media. De campagne wordt op tv gevoerd, niet langer in cafés. En reclameblokken op tv kosten heel veel poen. De sterke kant van Romney, de man van 250 miljoen.

Florida valt ook niet zomaar in een hok te duwen. Iowa was ruraal en behoorlijk behoudsgezind, New Hampshire overwegend gematigd en South Carolina rebels en die hard conservatief. In Florida is de verscheidenheid plots groot, van wereldsteden als Miami en Orlando tot het noorden van de staat dat nauw aansluit bij de authentieke Deep South van Georgia en Alabama. De bevolking is divers, met een grote latinogemeenschap en de invloedrijke groep 'snowbirds': gepensioneerden die veelal uit liberale noordoostelijke staten als New York en Massachusetts naar de zon zijn afgezakt.

Dat lijkt dan weer in de kaarten van Romney te spelen, de kandidaat van het establishment van de partij, de doorsnee Republikein. Gingrich heeft nu nog de wind in de rug van South Carolina, maar als er iets deze voorverkiezingen typeert, dan wel dat momentum een zeer vluchtig begrip is. Na drie staten zijn er drie verschillende winnaars, ongezien bij de Republikeinen. Dat betekent dat momentum tot nu toe steevast ophoudt aan de grenzen van de staat. Romney heeft trouwens al een pak stemmen uit Florida op zak, want 200.000 mensen stemden al vervroegd, nog voor Gingrich zichzelf had gereanimeerd.

Nu Gingrich de race heeft gekaapt (hij eindigde in Iowa en New Hampshire niet eens in de top drie), moet Romney zijn strategie wel omgooien.Hij keek altijd maar boven zijn concurrenten uit en haalde Obama door het slijk. In plaats daarvan moet hij nu de bokshandschoenen aan en de ring in tegen Gingrich. Dat doet hij door constant te hameren op de dikbetaalde job van Gingrich bij hypotheekverstrekker Freddie Mac. Constultant, zegt Newt. Lobbyist, zegt Mitt. De spot gaat als volgt:

 

En nog:

 

Gingrich beantwoordt met de boodschap dat Romney 'wanhopig' is om zijn falende campagne nog te redden. Hij herinnert de tv-kijker eraan dat Romney de timide Massachusetts Moderate is die godbetert een ziektezorgwet invoerde in zijn staat. In een tv-spot gaat dat zo:

 

Was South Carolina het laatste verzet van de conservatieve kant? Of is de Romney-trein helemaal ontspoord? Iedereen die vreesde voor historisch saaie voorverkiezingen schuift nu toch naar de punt van zijn stoel. We wilden een duel, we hebben er een.

De rant van Newt

Donderdag 19 januari was de meest nieuwsrijke dag van de hele campagne tot nu. Rick Perry gaf op, Romney won Iowa niet, de ex-vrouw van Gingrich deed een boekje open en Newt zelf blafte CNN-moderator John King af in het laatste debat voor de primary van South Carolina nu zaterdag. Eindelijk actie.

Eerst Perry. Dat hij zou opgeven was een kwestie van tijd, maar hij verraste wel door het nog voor zaterdag te doen en niet erna. Na zijn trieste score in Iowa (5 procent) zei Perry al dat hij twijfelde, maar hij ging de volgende ochtend eens goed joggen en besloot door te gaan. Meteen naar South Carolina weliswaar, want New Hampshire sloeg hij over. Vandaar dat iedereen verwachtte dat hij op zijn minst tot zaterdagavond of zondag zou wachten.

Dat deed hij niet en dus viel al twee dagen vroeger het doek over een van de zwakste campagnes in Amerikaanse politieke geschiedenis. Perry was de droomkandidaat: zag er presidentieel uit, had een stoer zuiders accent, een grote bek, was diep gelovig. Hij kon goede papieren voorleggen na tien jaar als gouverneur van Texas. Bovendien had hij nog nooit een verkiezing verloren.

Maar dan deed Perry zijn mond open. Ben Bernanke: landverrader. Drie ministeries die weg moeten: handel, onderwijs en, euh, oops. Favoriete zaterdagavondbezigheid: op de schietbaan. Turkije: land van islamistische terroristen. Zijn debatten waren desastreus, maar zijn campagnespeeches ook. Sprong van de hak op de tak, maakte zinnen niet af, oogde vermoeid. Of dronken zelfs. En zo kan je geen kiezers warm maken. Perry zit ondertussen weer in Texas, hij leek niet eens teleurgesteld in zijn laatste speech.

Iowa dan. Dat was die caucus die Romney met acht stemmen won op Santorum. Dacht iedereen, want na een controle van de resultaten had Santorum er eigenlijk 34 meer dan Romney. Maar, de schoendozen van acht stembureaus zijn verloren geraakt, dus houdt Iowa het maar op een gelijkspel. Jammer voor Santorum, want hij ging in alle 99 counties van de staat langs met zijn SUV, en dan telt zijn overwinning niet eens. Ook jammer voor Romney, want die kan niet langer het grapje maken dat hij met een 'landslide' won in Iowa. En Romney zit nogal krap als het op grapjes aankomt.

Gingrich is weer de man van het moment. In december even topfavoriet, dan helemaal weggezakt, zwak gescoord in Iowa en New Hampshire, maar nu zijn tweede adem gevonden. Wie stijgt in de peilingen, moet persoonlijke aanvallen dulden en dat is bij de herontdekking van Newt niet anders. ABC News vond de tweede van drie echtgenotes van Gingrich (Marianne Gingrich) en die zegt in een interview dat Newt haar vroeg voor een 'open huwelijk'. Newt had toen al een affaire met Callista Bisek, zijn huidige vrouw. Conclusie: Newt heeft niet het morele karakter om in het Witte Huis te wonen.

Toen John King van CNN, moderator van een live op tv uitgezonden debat donderdagavond, Newt met die onthulling confronteerde, ontplofte Gingrich. En hij kreeg er een staande ovatie voor:

 

Het was het laatste debat voor de primary van zaterdag in South Carolina (en het eerste met maar vier deelnemers na de opgave van Perry), maar de rant van Newt in de eerste vijf minuten overheerste alles wat daarna volgde in de uitzending. Het bevestigde vooral dat Gingrich de wind mee heeft. Als hij zaterdag Romney klopt, of hem zelfs dicht op de hielen zit, dan zijn we misschien wel vertrokken voor die lange uitputtingsslag die we, geef toe, allemaal zo graag zouden zien.

Mister 15 procent

Amerika had al de 99 procent, en de 1 procent. Nu is er ook de 15 procent. Mitt Romney (trots lid van de 1 procent, overigens - zelfs van de 0,001 procent) staat onder zware druk om zijn belastingaangifte openbaar te maken. Zijn concurrenten dringen er al langer op aan, en nu in de dagen voor de primary van South Carolina, rakelen ze het opnieuw op. Met succes, want Romney mompelde in de debatten deze week dat hij het in april zou doen. Misschien. We zullen zien.

In ieder geval lijkt april een veilige termijn, omdat de strijd om de nominatie dan wellicht gestreden is. Wellicht in zijn voordeel zelfs. Super Tuesday is op 6 maart, en dan houden tien staten tegelijk hun voorverkiezing. Als het nog niet beslist is na South Carolina en Florida, dan vrijwel zeker na Super Tuesday.

Maar Romney verklapte wel al dat hij 'ongeveer 15 procent' belastingen betaalt. Het cijfer was nog maar amper over Romney's lippen, of tegenstanders - Republikeinen en Democraten - hadden hun furieuze reactie klaar. 15 procent is amper de helft van het gemiddelde tarief van de rijkste Amerikanen en  nog maar eens een bewijs van hoe warmpjes Romney erbij zit. Dat hij zo'n laag tarief betaalt, komt omdat zijn inkomen voornamelijk afkomstig is van investeringen uit het verleden. Daardoor betaalt hij niet de gangbare 35 procent inkomstenbelasting.

Het vermogen van Romney wordt op een kwart miljard dollar geschat. Beginnen aan een presidentsverkiezing in de VS is altijd iets voor welgestelde mensen geweest, maar met die bankrekening is Romney een van de rijkste Amerikanen die zich ooit kandidaat heeft gesteld voor het Witte Huis. Daar is in de ogen van de Amerikanen niks mis mee. Als Romney in debatten zegt 'Ik ga me niet verontschuldigen voor mijn succes', dan oogst hij applaus. 

Wel zit Romney met de reputatie dat hij tot een elite behoort die heel ver weg staat van de leefwereld van de gewone Amerikaan. En de sociale kloof is een heel actuele discussie. Samen met de aanvallen op zijn verleden als private-equitytycoon zijn zijn rijkdom en zijn banden met Wall Street voor de tegenstanders van Romney de geliefde doelwitten geworden.

In de discussie over zijn belastingen zei Romney dat hij ook wat inkomsten heeft van toespraken die hij af en toe geeft, 'maar dat is niet veel'. Maar het blijkt dat Romney met zijn optredens 374.327 dollar per jaar verdient, een hallucinante som voor de 99 procent. Dat afdoen als 'niet zo veel' doet denken aan die ene flater die hij in een debat beging, de enige eigenlijk tot dusver. Romney wilde een weddenschap aangaan met Rick Perry voor 10.000 dollar. Out of touch, heet zoiets.

 

 

Debat nummer 16

En toen waren ze nog met vijf.

Jon Huntsman staakte zijn race die er nooit echt een werd, ook niet toen het woord 'Huntsmania' opdook een dag voor de primary van New Hampshire. Dat zogenaamde momentum materialiseerde zich nooit echt, hoe veelbelovend hij als kandidaat ook was, ooit. Huntsman sprak formeel zijn steun uit voor Romney, maar dat was vooral niet van harte. Een week geleden was Romney in de ogen van Huntsman nog 'volstrekt onverkiesbaar', nu is hij de 'enige kandidaat die in staat is om Barack Obama te verslaan.'

Huntsman noemde Romney één keer in zijn afscheidsspeech, en Romney was niet eens aanwezig. De campagne van Huntsman moest zich haasten om al het negatieve materiaal over Romney van zijn site en youtube-kanalen te halen. Dus het kwam allemaal nogal gekunsteld over. Er wordt gefluisterd dat Huntsman nu zijn teen in het water stak om in 2016 (als Obama dit jaar wint) er echt voor te gaan. Maar dan zal hij het toch over een andere boeg moeten gooien. Of hij krijgt een post in een regering-Romney natuurlijk.

Maar goed, met vijf nog. En die overblijvers debatteerden maandagavond in Myrtle Beach, South Carolina voor een zestiende keer al in deze campagne. Samen met het debat van komende donderdag zijn het de kansen bij uitstek voor wie niet Mitt Romney heet om zich in de peilingen omhoog te werken, ten nadele van de leider en topfavoriet. Zaterdag is de primary van South Carolina. Wint Mitt na Iowa en New Hampshire een ongeziene drie-op-een-rij, dan is het voorverkiezingsseizoen wellicht vroeg afgelopen.

Toen vier jaar geleden op precies dezelfde plek en dag (Martin Luther King Day) een debat plaatsvond aan Democratische kant, ook zes dagen voor de primary, werd dat een memorabele boksmatch tussen Hillary Clinton en Barack Obama. De verwachtingen waren met andere woorden hoog.

De avond was levendig, met enkele vonken, maar bracht zelden het gehoopte vuurwerk. Santorum en Gingrich probeerden Romney in een hoek te drijven - over stemrecht voor gevangenen, zijn belastingaangifte, zijn verleden bij private-equitygroep Bain - en kregen daarbij het opgenaaide publiek in South Carolina achter zich. Romney moest bijwijlen zoeken naar zijn betoog, maar werd uiteindelijk onvoldoende aan het wankelen gebracht om van een verlies te spreken.

Deze passage helemaal in het begin was het moeilijkste moment van de avond voor Romney:

 

Wel gaf hij toe dat hij zijn belastingaangifte mogelijk publiek zal maken in april, iets waar zijn tegenstanders achterzitten. Maar dat was voorwaardelijk. Romney kon trouwens andermaal profiteren van de versnippering tussen zijn achtervolgers, zoals toen Santorum in de clinch ging met Ron Paul.

Die laatste beleefde geen al te gelukkige avond. Zijn pleidooi voor een terugtrekking van alle troepen en sluiting van alle militaire bases in het buitenland werd door het diepconservatieve publiek op boegeroep onthaald. Toen Paul claimde dat de VS meer informatie uit Osama Bin Laden hadden moeten halen in plaats van hem koudweg af te maken, ging het publiek luidkeels tekeer. Romney en Gingrich pikten in: 'Vijanden van Amerika? Kill them.'

Newt Gingrich speelde het handigst met het publiek, met argumenten voor minder overheidssteun voor werklozen en de beschrijving van Obama als een 'food stamp president'. Maar ook de immer populistische Perry, die zijn laatste kansen grijpt in South Carolina en zonder goed resultaat zaterdag meer dan waarschijnlijk opgeeft, beleefde een begenadigde avond.

Perry tekende wel voor de wereldvreemdste uitspraak van de hele uitzending. Gevraagd of Turkije nog wel thuis hoort in de NAVO, antwoordde Perry dat een land 'dat geleid wordt door islamistische terroristen' geen plaats heeft in de NAVO. De moderatoren van Fox News en The Wall Street Journal lieten betijen, net als de vier andere kandidaten.

Op het einde van het debat kwam de omstreden campagnefinanciering ter sprake. Romney deed zijn beklag over de McCain-Feingold wet die de financiering regelt. 'McCain-Feingold is een ramp', fulmineerde Romney, terwijl Gingrich instemde. McCain, dat is dezelfde John McCain die pas zijn steun uitsprak voor Romney. Maar het is maar de vraag of ook dat van harte was.

Poppenkast

'Santorum vanochtend in Nashua gezien?' 'Nee, ik heb eerst Ron Paul gevolgd in Meredith, dan kon ik daarna naar Newt Gingrich in Manchester. Maar vanavond ga ik zeker naar Romney in Exeter, want hij heeft Chris Christie mee.' In dit soort zinnen, bol van de opwinding, drukten wij journalisten ons deze week en de vorige uit in New Hampshire en Iowa. De dubbelaffiche van de caucus en de primary hoefde niet onder te doen voor een volgeprogrammeerd zomerfestival. In dit stadium van de verkiezingen geven de presidentskandidaten overal te velde, van eethuizen tot turnzalen, acte de présence, houden ze toespraken, beantwoorden ze vragen. Pers uit alle hoeken van de wereld puzzelt een programma bij elkaar en rijdt in hun spoor, mezelf gretig incluis. Dat de uitslag in New Hampshire niet eens spannend zou worden, vergaten we selectief. Het leven 'on the campaign trail' is te geweldig.

De staten met vroege voorverkiezingen heten laboratoria van 'retail politics' te zijn. Kleinhandelspolitiek, dat betekent drie dingen: handen schudden, handen schudden en handen schudden. En, zich een kramp glimlachend, baby's vasthouden en poseren. Want stemmen in die staten, zeer trots en verantwoordelijk 'first in the nation', moet je verdienen, veel meer dan elders.

Maar zo'n gewiekste presidentskandidaat weet heel goed dat camera's minstens even belangrijk zijn als burgers. En dus is het ellebogenwerk in veel te kleine zaaltjes. Dat oogt lekker vol op tv. Toen Rick Santorum in Polk City, Iowa een koffiehuis (capaciteit: 49 zielen) bezocht, had de pers zich naar binnen gewrongen en stonden de kiezers buiten in de kou. Een uurtje na de storm zaten een handvol locals gewoon weer koffie te slurpen. De bazin: 'Nooit meer. Maar we zijn toch maar op CNN geweest.'

Zondag in Manchester, New Hampshire probeerde Newt Gingrich zich in restaurant Don Quijote (Mexicaanse en Caribische keuken) in de belangstelling te werken bij het Spaanstalige kiesvolk. Daar had hij speciale flyers voor laten maken: 'Newt con nosotros! Conozca personalmente a Newt! Comida y refrescos gratis!' Gingrich sprak over migratie, maar dan bijna uitsluitend voor journalisten in de nauwe, donkere en naar burrito's geurende eettent. Wat de scène compleet maakte, was dat buiten een twintigtal betogers van de Occupy-beweging vrolijk kabaal maakten. 'Newt, je ben omsingeld.' De ex-voorzitter van het Huis bleef stoïcijns, ook toen de betogers op het raam kwamen kloppen.

Een slaapstadje als Manchester was voor een week de navel van Amerika (en de rest van de wereld). Ondertussen is de stoet al lang aan de gang in de zuidelijke deelstaat South Carolina. Elm Street, de Meir van Manchester, was fel verlicht door de spots waaronder tv-reporters in rijen de huiskamers van de planeet toespraken. Op maandagavond, de avond voor de primary, bezetten Ron Paul-volgers - compleet met laserprojectie op een gebouw (Ron - Paul - 2012) en een Frank Sinatra-cover ('Start spreading the news/It's time for a change/We'll make a brand new start of it/Ron Paul, Ron Paul') - de kruispunten en overtroffen ze met gemak de veel soberder Mitt Romney-supporters aan de overkant van de straat. Verderop protesteerden '99 percenters' tegen de oneerlijkheid en de excessen van het onder cash bedolven kiesproces. Nog wat verder een man met zijn dochter en een plakkaat: 'Fox News Lies'.

De Amerikaanse verkiezingen een poppenkast? You bet. Maar wat voor een.

Call me crazy

Van alle kandidaten was er één die nog niet de eer had om het suffix -mentum of -mania achter zijn naam te krijgen: Jon Huntsman. Net op tijd, op een dag voor de primary in New Hampshire, kan Huntsman zich onderscheiden in de peilingen. Winnen van Romney lijkt uitgesloten, maar als hij stevig tweede kan eindigen - en dan moet hij Ron Paul kloppen - kan hij met wind in de rug afzakken naar South Carolina.

Huntsman, ook een mormoon trouwens, is de man van wie vele gematigden en zelfs Democraten zeggen dat het de enige redelijke kandidaat van de nog overblijvende zes is. Zijn cv is indrukwekkend, met een succesvol gouverneurschap in Utah en enkele jaren als ambassadeur in China als uitschieters. Eerder al was hij de jongste Amerikaanse ambassadeur ooit, in Singapore. Maar vooral die positie in China draagt hij als een zwak punt mee, want hij deed dienst onder Democraat Barack Obama.

Romney verweet hem dat nog in het laatste debatweekend, maar Huntsman riposteerde dat hij zijn land dienen belangrijker vindt dan politieke spelletjes. Als de president je vraagt, dan doe je dat. Huntsman putte er moed uit, en een soort momentum. Zijn slogan luidt 'Country first'. Hij wil wat doen aan het begrotingsdeficit, maar ook aan het vertrouwensdeficit. Huntsman, die graag een vliegeniersvest draagt en spotjes produceerde waarin hij op zijn motor door de woestijn rijdt, hakt in tegenstelling tot de rest niet zwaar in op Obama. Hij tweette ooit: 'Ja ik geloof in evolutietheorie en vertrouw de wetenschap over klimaatopwarming. Call me crazy.'

Zondagavond, enkele uren na zijn succesvol tv-optreden in het debat, was de persbelangstelling groot voor Huntsman toen hij campagne kwam voeren bij een rijke donor thuis, in Bedford. Zijn campagne krijgt tractie en dat was te merken aan het aantal camera's die hij moest toespreken. 'Ik voel dat er wat beweegt, maar ik ben natuurlijk nog altijd een underdog', zei Huntsman in de voortuin. Een heel andere setting dan de bomvolle turnzalen van Romney of de restaurants van Newt Gingrich.

De familie Huntsman is schatrijk, zijn vader verdiende fortuinen met het chemiebedrijf Huntsman Corporation. Daarvoor had hij al het hamburgerdoosje van McDonald's uitgevonden. Jon Huntsman Sr. staat klaar om zijn zoon de nodige fondsen voor zijn campagne toe te stoppen, maar zoon Huntsman neemt die voorlopig niet aan.

Wat Huntsman nog verschillend maakt van de rest is dat hij praat als een diplomaat en niet als een politicus. Op de vraag van een kiezer hoe hij gaat tegenhouden dat zoveel jobs in de VS verdwijnen naar China, zijn de eerste woorden van het antwoord van Huntsman: 'Wel, er gaat altijd iemand zijn die dat werk goedkoper kan doen.' Juist natuurlijk, maar niet meteen de succesvolste strategie als je kiezers bij wie de hoge werkloosheid een van de grootste zorgen is moet overtuigen van je voornemens om de economie te genezen.

Hij hoopt op een soort Santorum-moment in New Hampshire. Santorum schuimde maandenlang de dorpjes van Iowa af om mensen te ontmoeten, Huntsman deed hetzelfde in het minder conservatieve New Hampshire. Hij verhuisde er haast heen, en deed een kleine 200 publieke optredens om kiezers te zien, handen te schudden, baby's te kussen.

Als hij het niet goed doet in New Hampshire is het wellicht al snel einde verhaal voor hem. Hij legt al zijn eieren in de mand van die ene staat, en zonder uitgesproken sterk resultaat is er geen beginnen aan om in South Carolina een rol van betekenis te spelen. South Carolina, en daarna Florida, zijn een pak conservatiever, en daar staat Huntsman met zijn liberale ideeën helemaal onderaan de peilingen. Wel spreekt het in zijn voordeel dat ook in South Carolina onafhankelijken in de Republikeinse primaries mogen stemmen, en dat is zijn doelpubliek. En in de tien dagen na New Hampshire (South Carolina stemt op 21 januari) kan veel gebeuren.

Wordt Huntsman een one state wonder? Het zou zonde zijn, want dat betekent dat ook zijn dochters uit de race verdwijnen.

Vrijheid blijheid

In wat velen een kleurloos deelnemersveld aan presidentskandidaten noemen, loopt wel degelijk een onvervalste rockster rond. En dan nog de oudste van allemaal. Ron Paul, Texaans congreslid en libertair boegbeeld, is de favoriet van de jonge kiezers, die gretig voor hem als vrijwilliger opdraven om campagne te voeren. Dat doen ze luidruchtig en activistisch. De slogans, zoals 'Liberty: too big to fail', zijn hoogst origineel.

In Manchester, de grootste stad van New Hampshire, staan groepjes Paul-supporters op meerdere kruispunten. Op bruggen boven de invalswegen hangen spandoeken. Toen Mitt Romney zondagavond in Exeter, iets oostelijker, een rally hield met Chris Christie, stonden buiten aan de deur van de lokale school Paul-fans contracampagne te voeren. 'Wat doen al die Paul-guys hier', aldus iemand van de Romney-campagne, lichtjes nerveus.

Het past perfect in het uitgangspunt van de 76-jaar oude ex-gynaecoloog (hij zette 4.000 baby's op de wereld). Vrijheid gaat boven alles, in de meest radicale vorm. Ron Paul komt vaak nogal boos over in zijn toespraken en tijdens debatten, en charisma mist hij compleet, maar hij heeft wel degelijk het beste met de mensen voor. De overheid mag in geen geval de mensen iets in de weg leggen. Dr. No wordt hij genoemd, omdat hij al al die jaren in het Congres consequent nee stemt tegen elk voorstel dat inmenging van de staat groter maakt. Hij is een aanhanger van de Oostenrijkse school en van de Amerikaanse grondwet. 

Troepen in het buitenland? Allemaal terugroepen. Militaire bases op vreemde bodem? Allemaal sluiten. Drugs? Kies zelf maar. Internationale handel? Volledig vrij. Belastingen? Zal hij nooit - NOOIT - verhogen. De Federal Reserve? Afschaffen. Het is vooral het verhaal van zijn noninterventionistisch buitenlandbeleid dat aanspreekt bij jongeren, die zijn opgegroeid met oorlogen in Irak en Afghanistan. Paul is de enige kandidaat van de zes die zich niet met Iran wil bemoeien.

In Iowa, een week geleden, sprak Ron Paul in een middelbare school op een event dat Rock The Caucus heette. Bachmann, vier van de Romney-zonen en Santorum spraken er ook. Die onthaalden de studenten - allemaal 18-jarigen die voor het eerst mochten stemmen - behoorlijk lauwtjes. Tot Ron Paul het podium opstapte en even zwaaide: de youngsters reageerden laaiend.

Buiten stonden supporters hem in de bijtende koude op te wachten. Het event was enkel voor de leerlingen en de media, maar dat weerhield enkele tientallen volgers er niet van om hem buiten op te wachten. 'Hij is de enige echte mens tussen de presidentskandidaten. Geen egoïstische side show. Hij reist rond in een bescheiden minivan. En mocht hij president worden, hij zou zijn salaris verlagen tot het loon van de gemiddelde Amerikaan', zei Paul-fan David.

'Hij is anders dan de rest, hij zegt als enige de waarheid. De andere herhalen gewoon de same old tune. Waarom hij zo populair is bij jongeren? Omdat wij leeftijdsgenoten genoeg hebben zien vertrekken naar Irak en Afghanistan. Omdat wij van de internetgeneratie zijn, die niet afhankelijk is van leugenaars als Fox News.'

Een brede basis van supporters dus (ook in België trouwens), zeker in de vroege staten waar hij na eerdere pogingen om president te worden een stevige organisatie heeft. En 21 procent van de stemmen scoren in Iowa moet je wel degelijk verdienen. Alleen lijkt het nog altijd onwaarschijnlijk dat hij het kan schoppen tot Republikeinse genomineerde. Uiteindelijk zijn het de traditionele en eerder gematigde Republikeinse kiezers die de nominatie toewijzen, en met zijn nichestandpunten is hij van die groep wat vervreemd. Maar tot het zover is, speelt Paul met veel plezier en onder luid jong applaus graag de rol van luis in de pels.

De spin room

Twee debatten in zestien uur tijd waren dit weekend de kansen voor de vijf niet-Mitt Romney's om van zich te laten horen in New Hampshire. Mitt gaat ruim winnen, daar is niet veel meer aan te doen, maar die zege wat minder glansrijk maken en zelf mooi tweede eindigen zit er wel nog in voor zijn oppositie - Paul, Huntsman en Santorum maken het meeste kans. Debat 14 en 15 was het alweer, en dat terwijl we nog altijd in een heel vroeg stadium van de presidentsverkiezingen zitten.

Het verhaal van het debatweekend is kort: in nummer 14 (zaterdagavond) stond Mitt er met de handen in de zakken bij en keek ie toe hoe de rest om plaats twee in zijn schaduw vocht, in nummer 15 werd hem eindelijk eens het vuur aan de schenen gelegd. Die tv-optredens zijn, hoe nieuwsloos de dertien voorgaande vaak ook waren, een cruciaal stukje campagne. Zelden is een presidentsrace meer vormgegeven door zoveel uitzendingen op een rij.

Belgangrijk bij zo'n debat is dat het telkens na afloop achter de schermen doorgaat. Na die twee uur oog in oog met de camera's verhuist de hele discussie naar de spin room, waar woordvoerders, campagnestrategen en andere surrogaten van de kandidaten in een ruimte met journalisten worden gestoken en waar verhalen geboren worden. De spreekbuizen komen er stuk voor stuk aan elke reporter die het horen wil vertellen hoe goed hun mannetje het heeft gedaan en dat ze overduidelijk aan het winnen zijn. Dat gebeurt in organische clusters van grote camera's, kleine camera's, iPhones, microfoons en ander opnamemateriaal. En ellebogen.

Zaterdag na debat 14, hetgene waar Mitt zo vlot doorheen fietste, was de grote sporthal van het Saint Anselm College in Manchester het gepaste decor van al het spinwerk. Rick Santorum nam het lef om zelf de spin room te betreden, of toch kort, om enkele punten op i's te zetten. Santorums boodschap was dat hij wel degelijk Romney heeft uitgedaagd. Niet helemaal onjuist. Hij kwam van de vijf het dichtst bij een aanvalletje op de frontrunner maar sloeg er vooral niet in om Romney in de verleging te brengen.

Namens Mitt zelf was Tim 'T-Paw' Pawlenty een van de spin doctors van dienst. T-Paw, ex-gouverneur van Minnesota, was tot augustus zelf nog presidentskandidaat en werd hier en daar zelfs outsider genoemd. Wist hij veel dat iedereen van de kandidaten de kans zou krijgen om van de leiderspositie te proeven en ook hij het vroeg of laat tot smaak van de maand geschopt had.

Sinds Pawlenty er al vroeg de brui aan gaf steunt hij Romney. Beetje vreemd, want hij ondernam in zijn tijd als kandidaat wel eens een schuchtere poging om Romney in diskrediet te brengen. Hij zei dat de ziektezorgwet van Obama en die van Romney in Massachusetts hetzelfde waren (wat ook grotendeels zo is) en bedacht daar zelfs het treffende 'Obamneycare' voor. Ironisch genoeg durfde hij die term oog in oog met Romney tijdens een debat niet in de mond te nemen. Zo je staart intrekken heet sindsdien 'een Pawlenty moment'.

Maar T-Paw was er dus om de victorie van Romney te kraaien. 'Dit debat bevestigt de dynamiek van deze race: het gaat Mitt Romney voor de wind.' zei Pawlenty. 'Na winst in New Hampshire gaan we met een gigantisch momentum naar South Carolina.' De geluidskwaliteit is niet goed, maar wie goed luistert kan Pawlenty hieronder als een volleerde surrogaatkandidaat horen spinnen voor Mitt. Als alles goed gaat voor Pawlenty, krijgt hij van Romney ooit een post en mag hij hem president noemen.

 

  

 

Voor Ron Paul, het libertaire congreslid uit Texas, kwam zijn zoon Rand, zelf senator in het Congres, het woord voeren. Rand weerlegde de claims als zou zijn vader niet verkiesbaar zijn, ondanks zijn sterke derde plek in Iowa en de tussenstand in de peilingen in New Hampshire. Ron Paul maakt er goede kans om tweede te worden. Maar hij is de vreemde eend in de Republikeinse bijt met zijn discours voor absolute vrijheid. 'Ron Paul trekt meer onafhankelijke kiezers dan eender wie aan, dus dat is zeker een aanwijzing dat hij kans maakt in een algemene verkiezing.'

Blijft de vraag of Paul zich op termijn zou terugtrekken uit de race om als onafhankelijke 'third party candidate' aan de algemene verkiezingen mee te doen. De geruchten zijn hardnekkig. Zoon Rand: 'Daar heeft hij absoluut geen plannen voor.'

De president komt uit een schoendoos

Acht stemmen. De Iowa caucus van 2012 zal de geschiedenis ingaan als de thriller tussen Mitt Romney en Rick Santorum, diep in de nacht beslecht in het voordeel van de eerste met een verschil van acht stemmen. Dat heet een gelijk spel eigenlijk, met Santorum als morele overwinnaar. Maar terechte vreugde bij team-Santorum en team-Romney.

Het was een razend spannende nacht. Wij journalisten maar wippen op onze stoel van opwinding natuurlijk. En twitteren dat het geen naam had. Santorum dertien stemmen voor! Romney leidt met vijf! VIJF! Dat het verkiezingsjaar zo spannend mocht beginnen, het is veelbelovend. Stel je zo'n droomnacht eens voor op 6 november, met een race tussen Obama en pakweg Romney die too close to call is. En dan recounten, en de supersterren van CNN in overdrive.

Het begon allemaal die dinsdagavond met het volkse schouwspel van de caucus zelf. Op ruim duizend plaatsen in Iowa kwamen kiezers om 19 uur bij elkaar om hun kandidaat te kiezen. Zo'n caucus is democratie in zijn puurste vorm. Vooral bij de Democraten, want daar moeten kiezers echt groepjes vormen om een bepaalde kandidaat te steunen. Haalt een groepje niet de drempel van 15 procent, dan mogen andere groepjes de kiezers proberen te overtuigen om bij hen te komen staan. Maar dat kregen we in 2012 dus niet te zien.

Ook de Republikeinse caucus is een geweldig stukje politieke folklore. Ik woonde er een bij in Greenwood Elementary, een basisschool in de buurt van Des Moines waar kiezers samentroepten in het turnzaaltje om te stemmen onder de basketbalring. Iedereen krijgt een leeg papiertje waarop ze de naam van hun favoriet mogen schrijven. Eender welke naam mag. Eender? 'Yep, ik kan even goed Micky Mouse opschrijven', aldus mijn buurman. Maar het zou Mitt Romney worden.

Na de Pledge of Allegiance - de trouw aan de vlag - mag er namens elke kandidaat iemand voor vijf minuten het publiek toespreken. Mogelijk dat iemand zo nog twijfelaars kan overtuigen. Een nerveuze jongen sprak in naam van Michele Bachmann, met als hoofdargument dat ze de conservatiefste van allemaal is. Het applausje en de 'good job' waren meer voor zijn durf om de zaal toe te spreken dan voor zijn politieke voorkeur.

In naam van Newt Gingrich wilde eerst niemand praten. Uiteindelijk stapte een verwarde jongen naar voor, en wat volgde was een scene. Hij begon Newt te dissen met een cynische uitleg over zijn family values. 'Hij is drie keer getrouwd en ziet zijn kinderen af en toe nog wel eens.' Het volk morde, de voorzitster (die trouwens een woordje Nederlands sprak - fantastisch) greep in en de jongeling werd met lichte dwang de turnzaal uitgeleid.

Namens Jon Huntsman geen spreker. Rick Perry had iemand laten overvliegen uit Texas, wat in meerdere caucuses het geval was. Toen al werd duidelijk dat het niet de avond van Perry zou worden. Ron Paul had zoals overal een vurige supporter. De jongedame las haar zorgvuldig voorbereid pleidooi voor de libertair keurig af.

Rick Santorum had een oud en amper verstaanbaar dametje als woordvoerster. En voor Mitt draafden twee mensen op die samen de vijf minuten vulden. Hoofdargument: hij is de man om Obama te verslaan.

Vervolgens haalde de voorzitster een schoendoos van het merk FootJoy boven. Ze ging ermee rond om alle briefjes op te halen. Geen vervelende en anonieme stemcomputers, in Iowa steek je een briefje in een schoendoos. Alles uitladen en dan tellen. Romney wint ruim met 125 van de 207 stemmen, een ware landslide. Het was een iets rijkere buurt, waar Mitt goed in de markt ligt. Paul haalde er 33, Santorum 26, Newt 12, Bachmann 11, de afwezige Huntsman 4 en Rick - oops - Perry ééntje. Beteuterde blik bij de Texaanse dame.

Zo begint de strijd voor de machtigste job ter wereld.

Mitt en zonen

Eerst de familie voorstellen, en dan Obama afkraken. Dat is het recept van Mitt Romney op het campagnepad in Iowa de dag voor de caucus. Romney gaf vier keer een acte de présence maandag en de ex-gouverneur van Massachusetts kon daarbij zijn groeiend vertrouwen niet verstoppen. 'We're going to win this thing.' Heel anders dan zijn eerste strategie in Iowa: de schade beperken en dan scoren in New Hampshire.

Maar op 'caucus eve', de avond voor de voorverkiezing, kon Romney zich niet meer wegstoppen. Hij maakt een grote kans op winst en zou daarmee al heel snel het Republikeinse ticket met één hand vast kunnen hebben. Mitt ruikt de zege. Zijn campagnemachine loopt op wieltjes. John Thune, senator voor South Dakota, mag de enkele honderden fans en tientallen camera's opwarmen. De reacties zijn nog lauw, maar dat slaat langzaam aan om als de immer perfect gecoiffeerde Romney op het podium loopt. Hij wordt niet echt overdonderend ontvangen, maar krijgt zijn fans wel warm als hij de stokpaardjes bovenhaalt.

Maar eerst de familie dus. Mitt heeft vijf zonen die elk ook een hele hoop kinderen hebben. Ze zijn met vier aanwezig, de vijfde is dokter en van wacht. Hollywood zou ze niet beter kunnen casten. Allemaal zijn ze mini-Mittjes, met gebeeldhouwde kaaklijn en charismatische glimlach. Een sterrenrol is weggelegd voor zijn vrouw Ann. Romney stelt haar na zijn vier zonen voor als zijn dochter. Een grapje. Als Ann de micro krijgt roemt ze haar echtgenoot en hun perfect huwelijksleven. Familiewaarden zijn heel, heel belangrijk voor deze kiezers. Van ver lijkt Romney tranen in de ogen te krijgen, maar ik vergis me wellicht. Nochtans blijken tranen een dag voor de verkiezingen een geheim wapen voor meerdere kandidaten.

Na de familiefoto mag Obama eraan geloven, en dan komt Mitt echt op dreef. Hij heeft de crisis niet veroorzaakt, maar ze wel erger gemaakt. We gaan Amerika weer het sterkste land van de wereld maken. We willen een optimist in het Witte Huis, geen pessimist. Obamacare moet verdwijnen. We gaan China hard aanpakken, en vooral hun geld niet meer lenen. De begroting moet in evenwicht. We moeten besparen. Obama heeft gefaald als president. En wij gaan ervoor zorgen dat het bij één ambtstermijn blijft.

Mitt blinkt. De Obama bashing gaat er zoet in. Maar dan roept iemand 'mic check, mic check', de codetaal van de Occupy Wall Street beweging om een toespraak in te leiden. Een man vooraan roept Mitt Romney toe dat hij de stem van de grote bedrijven vertegenwoordigt en geen kandidaat is van het volk. Romney is uit zijn lood geslagen en reageert maar houterig op de onderbreking. 'Is het niet geweldig dat we in een land leven waarin iedereen zijn mening mag uiten?' Nogal cynisch als die ene dissident onmiddellijk door de veiligheidsmensen uit de zaal wordt gezet. Zonder scène, gewoon omdat ie de Romney show onderbrak. De reactie uit het publiek: 'Get a job!'

Romney is zijn ritme wat kwijt en lijkt, om verdere onderbrekingen te ontwijken de rest van zijn rally snel af te haspelen. Daarna is er wel lang tijd voor foto's en het onvermijdelijke handjes schudden. Het haar zit goed, het volk roept 'Mitt! Mitt! Mitt!' Romney is er klaar voor.